ስርጭት ምንድነው?
የፕሮባቢሊቲ ስርጭት (probability distribution) ማለት ሁሉም ሊሆኑ የሚችሉ ውጤቶች እና የእያንዳንዱ ዕድል ዝርዝር ነው። ልክ እንደ ካርታ - ሁሉም ቦታዎች ተዘርዝረው እያንዳንዱ ምን ያህል ዕድል እንዳለው ያሳያል።
ዳይስ (ኩቤ) መጣል
ዳይስ ስትጥል/ይ 6 ውጤቶች አሉ፡ 1፣ 2፣ 3፣ 4፣ 5፣ 6። እያንዳንዱ 1/6 ዕድል አለው። ይህ ስርጭት ነው - ሁሉም ውጤቶች ተዘርዝረው ዕድላቸው ተገልጿል። ዕድሎቹ ደምረው 1 (100%) ይሰጣሉ - ሁልጊዜ ከ6ቱ ውስጥ አንዱ ይሆናል።
ተንቀሳቃሽ vs ተከታታይ ስርጭቶች
ተንቀሳቃሽ ስርጭቶች ውጤቱ ሊቆጠር የሚችል ነው (ዳይስ፣ ልጆች ብዛት)። ተከታታይ ስርጭቶች ውጤቱ ማንኛውም ዋጋ ሊሆን ይችላል (ቁመት፣ ክብደት፣ ገቢ)።
ኖርማል ስርጭት - "ደወል ቅርጽ"
ኖርማል ስርጭት (normal distribution) በስታቲስቲክስ ውስጥ ከሁሉም ስርጭቶች ዋናው ነው። ቅርጹ እንደ ደወል ነው - መሃል ከፍ ይላል፣ ወደ ሁለቱም ጎን ይወርዳል።
ተፈጥሮ ውስጥ ብዙ ነገሮች ኖርማል ስርጭት ይከተላሉ፡ የሰዎች ቁመት፣ የፈተና ውጤቶች፣ የልብ ምት ፍጥነት...
የብሔራዊ ፈተና ውጤቶች
ብሔራዊ ፈተና ውጤቶች ኖርማል ስርጭት ቢከተሉ አማካይ 500 እና ስታንዳርድ ዴቪዬሽን 100 ቢሆን፡ አብዛኞቹ ተማሪዎች (68%) ከ400 እስከ 600 ይያዛሉ። 95% ከ300 እስከ 700 ይሆናሉ። በጣም ጥቂቶች ብቻ ከ200 በታች ወይም ከ800 በላይ ያስቆጥራሉ።
68-95-99.7 ደንብ
ኖርማል ስርጭት ውስጥ ዳታ ከአማካይ ምን ያህል እንደሚርቅ ደንብ አለ፡
- 68% ከአማካይ ±1 ስታንዳርድ ዴቪዬሽን ውስጥ ይገኛል
- 95% ከአማካይ ±2 ስታንዳርድ ዴቪዬሽን ውስጥ ይገኛል
- 99.7% ከአማካይ ±3 ስታንዳርድ ዴቪዬሽን ውስጥ ይገኛል
የቴሌብር ግብይት መጠን
በአንድ ወር ውስጥ ተጠቃሚዎች በአማካይ 5,000 ብር ያንቀሳቅሳሉ፣ ስታንዳርድ ዴቪዬሽን 1,500 ብር ቢሆን፡ 68% ከ3,500 እስከ 6,500 ብር ያንቀሳቅሳሉ። 95% ከ2,000 እስከ 8,000 ብር ያንቀሳቅሳሉ። ከ9,500 ብር በላይ ያንቀሳቀሰ ሰው (ከአማካይ +3 SD) ያልተለመደ - ከ0.15% ብቻ - ነው።
ሌሎች ስርጭቶች
ቢኖሚያል ስርጭት
ሁለት ውጤት ብቻ ያላቸው ሙከራዎች (ስኬት/ውድቀት) ብዙ ጊዜ ሲደጋገሙ ስንት ስኬት እንዳለ ያሳያል።
10 ተማሪዎች ፈተና ይወስዳሉ፣ እያንዳንዱ 70% ማለፍ ዕድል ቢኖረው ከ10ቱ ውስጥ ስንት ያልፋሉ? ቢኖሚያል ስርጭት መልስ ይሰጣል - ምናልባት 7 ያልፋሉ ነገር ግን 5 ወይም 9 የማለፍ ዕድልም አለ።
ዩኒፎርም ስርጭት
ሁሉም ውጤቶች እኩል ዕድል ያላቸው ስርጭት - ለምሳሌ ዳይስ ውጤት።
ፖይሰን ስርጭት
በተወሰነ ጊዜ ውስጥ ስንት ክስተቶች እንደሚከሰቱ ያሳያል - ለምሳሌ በሰዓት ስንት ደንበኛ ቡና ቤት ይገባል።
ስርጭት ለምን ያስፈልጋል?
ስርጭት ማወቅ ትንበያ ለማድረግ ያስችላል። ኖርማል ስርጭት ከሆነ 68-95-99.7 ደንብ ይሰራል። ቢኖሚያል ከሆነ ስኬት/ውድቀት ማስላት ይቻላል። ስርጭቱን ካላወቅህ/ሽ ትክክለኛ ፕሮባቢሊቲ ማስላት ከባድ ይሆናል።
የፕሮባቢሊቲ ስርጭት ሁሉም ሊሆኑ የሚችሉ ውጤቶች እና ዕድላቸው ካርታ ነው። ኖርማል ስርጭት ("ደወል ቅርጽ") ከሁሉም ዋናው ሲሆን 68-95-99.7 ደንብ ይከተላል። ሌሎች ስርጭቶች (ቢኖሚያል፣ ዩኒፎርም፣ ፖይሰን) ለተለያዩ ሁኔታዎች ይጠቅማሉ። ስርጭት ማወቅ ትንበያ ለማድረግ እና ያልተለመዱ ነገሮችን ለመለየት ይረዳል።