Ba Lamba Daya Ba - Kewayo
Sa'ad da NBS ta ce "matsakaicin kudin shigan iyali a Najeriya shine ₦150,000 a wata," wannan lamba daya ce. Amma da gaske, ba su sani daidai ba - sun binciki samfuri ne, ba dukan iyalai ba. Tazarar amincewa (confidence interval) tana ba da gaskiyar: "Muna da amincewa kashi 95% cewa ainihin matsakaicin yana tsakanin ₦142,000 da ₦158,000."
Tazarar amincewa kewayon darajoji ne da ke dauke da ainihin darajar al'umma - da wani matakin amincewa.
Menene "Amincewa Kashi 95%" Ke Nufi?
Wannan ba yana nufin "akwai kashi 95% damar cewa ainihin darajar tana cikin wannan kewayo" ba - ko da yake haka ake fassara shi a yau da kullum.
A zahiri yana nufin: "Idan muka yi wannan binciken sau 100, kusan sau 95 tazarar amincewa za ta ƙunshi ainihin darajar al'umma." Hanyar da ake amfani da ita tana da nasara kashi 95% na lokaci.
Binciken ra'ayi ya ce kashi 58% na 'yan Najeriya suna goyon bayan wata manufa, tare da tazarar amincewa kashi 95% daga 54% zuwa 62%.
Wannan yana nufin: mun yi amfani da hanya da - idan aka yi aiki da ita sau da yawa - za ta samar da kewayo mai ƙunshe da ainihin adadin kashi 95% na lokaci. Don haka za mu iya cewa muna "da amincewa" cewa ainihin goyon baya yana tsakanin 54% da 62%.
Kuskuren Awo (Margin of Error)
Kuskuren awo shine rabin fadin tazarar amincewa. Idan matsakaici shine 58% kuma tazarar amincewa daga 54% zuwa 62%, kuskuren awo shine kashi 4%.
Tazarar amincewa = Kimantawa ± Kuskuren awo
Binciken NBS ya nuna cewa matsakaicin kashe-kashen abinci na iyali a wata shine ₦85,000, tare da kuskuren awo na ₦5,000 (a matakin amincewa kashi 95%).
Tazarar amincewa: ₦85,000 ± ₦5,000 = ₦80,000 zuwa ₦90,000
Muna da amincewa mai kyau cewa ainihin matsakaicin kashe-kashen abinci na iyalai a Najeriya yana tsakanin ₦80,000 da ₦90,000.
Abin da Ke Shafar Fadin Tazarar
Tazara mai kunkuntar (fadi) ta fi kyau - tana nufin kimantawarka ta fi daidai. Abubuwa uku ne ke shafar fadin tazarar:
1. Girman Samfuri
Mafi girman samfuri, mafi kunkuntar tazara. Wannan shine mafi girman tasiri.
Binciken goyon bayan manufa, inda ainihin goyon baya kashi 58% ne:
- Samfuri 100: Kuskuren awo ≈ ±10%. Tazara: 48% zuwa 68%
- Samfuri 500: Kuskuren awo ≈ ±4.5%. Tazara: 53.5% zuwa 62.5%
- Samfuri 2,000: Kuskuren awo ≈ ±2.2%. Tazara: 55.8% zuwa 60.2%
Ka ga yadda kara samfuri ke sa tazarar ta yi kunkuntar. Amma lura cewa ninka samfuri daga 100 zuwa 500 (sau 5) ya rage kuskuren awo da rabi kawai. Akwai ka'idar raguwa.
2. Tarwatsewar Bayanai
Idan bayanai sun bazu sosai (daidaiton bambanci mai girma), tazara za ta fi fadi. Idan sun kusa da juna, tazara za ta fi kunkuntar.
3. Matakin Amincewa
Mafi girman amincewa, mafi fadin tazara. Tazarar amincewa kashi 99% za ta fi fadi fiye da ta kashi 95%, wacce kuma za ta fi fadi fiye da ta kashi 90%.
Daga bincike daya, da samfuri daya:
- Amincewa 90%: ₦82,000 zuwa ₦88,000 (kunkuntar amma karancin amincewa)
- Amincewa 95%: ₦80,000 zuwa ₦90,000
- Amincewa 99%: ₦76,000 zuwa ₦94,000 (fadi amma mafi yawan amincewa)
Akwai musayar: mafi girman amincewa, mafi karancin daidaito (fadi tazara). Ba za ka iya samun duka amincewa mai yawa da daidaito mai yawa ba sai ka kara girman samfuri.
Tazarar Amincewa a Labarai
Sa'ad da ka ga binciken zabe ko binciken ra'ayi, koyaushe ka nemi kuskuren awo:
"Bincike: Dan takara A kashi 48%, Dan takara B kashi 45%, kuskuren awo ±3%"
Tazarar Dan takara A: 45% zuwa 51%
Tazarar Dan takara B: 42% zuwa 48%
Tazarorin suna haduwa! Wannan yana nufin ba za ka iya cewa da tabbas Dan takara A yana jagoranci ba - gasar tana da kusa sosai. Labarai da yawa suna cewa "A yana jagoranci" ba tare da nuna cewa tazarorin sun hadu ba - wannan yaudara ce.
Tazarar Amincewa da Gwajin Hasashe
Akwai dangantaka tsakanin tazarar amincewa da gwajin hasashe. Idan tazarar amincewa kashi 95% ba ta ƙunshi darajar null ba (misali, 0 don bambanci, ko darajar da ake gwadawa), to gwajin hasashe da α = 0.05 zai ƙi H₀.
Tazarar amincewa tana ba da kewayon darajoji da ke da yiwuwar ƙunshe da ainihin darajar al'umma, maimakon ba da lamba guda daya. "Kashi 95%" yana nufin hanyar da aka yi amfani da ita tana nasara kashi 95% na lokaci. Girman samfuri, tarwatsewar bayanai, da matakin amincewa duk suna shafar fadin tazarar. Koyaushe ka nemi kuskuren awo sa'ad da kake karanta sakamako na bincike ko binciken ra'ayi, musamman sa'ad da ake kwatanta rukunoni biyu.