Menene Dangantaka?
Dangantaka (correlation) tana auna ko masu canjin yanayi biyu suna tafiya tare. Sa'ad da daya ya tashi, shin daya ma yana tashi? Ko yana sauka? Ko kuma babu alaqa? Dangantaka tana ba da lamba guda daya da ke takaita wannan dangantakar.
Coefficient na Dangantaka (r)
Coefficient na dangantaka (r) lamba ce daga -1 zuwa +1:
- r = +1: Cikakkiyar dangantaka mai kyau. Sa'ad da daya ya tashi, daya kuma yana tashi daidai.
- r = 0: Babu dangantakar layi. Ba su da alaqa.
- r = -1: Cikakkiyar dangantaka mai munin. Sa'ad da daya ya tashi, daya yana sauka daidai.
Ga misalan dangantaka a rayuwar Najeriya:
- r ≈ +0.8: Sa'o'in karatu da makin JAMB - mafi yawan karatu, mafi girman maki (dangantaka mai kyau da karfi)
- r ≈ -0.6: Nisan gida daga makaranta da yawan zuwan aji - mafi nisa, mafi raguwar zuwa (dangantaka mai munin da tsakiya)
- r ≈ +0.1: Girman takalmi da makin lissafi - kusan babu dangantaka
- r ≈ -0.7: Yawan aiki da lokacin hutu - mafi yawan aiki, mafi karancin hutu
Fassara Karfin Dangantaka
Ga jagora na yau da kullum:
- |r| = 0.0 zuwa 0.2: Ba dangantaka ko maras karfi
- |r| = 0.2 zuwa 0.4: Dangantaka mai rauni
- |r| = 0.4 zuwa 0.6: Dangantaka ta tsakiya
- |r| = 0.6 zuwa 0.8: Dangantaka mai karfi
- |r| = 0.8 zuwa 1.0: Dangantaka mai karfi sosai
Mai bincike ya nazari dangantakar tsakanin farashin kayan gona da yawan ruwan sama a jihar Jigawa cikin shekaru 10. Ya sami r = -0.65.
Wannan yana nufin: a shekarun da aka sami ruwan sama mai yawa, farashin kayan gona ya ragu (saboda akwai amfanin gona da yawa a kasuwa). Dangantaka mai munin da karfi ta tsakiya.
Babban Gargadin: Dangantaka Ba Dalili Ba Ce!
Wannan watakila shine mafi muhimmin darasi a duk wannan koyarwar. Gaskiyar cewa abubuwa biyu suna tafiya tare ba yana nufin daya yana haifar da daya ba.
A Najeriya, akwai dangantaka mai kyau tsakanin adadin wayoyin hannu da aka sayar da kuma adadin cututtukan sukari da aka gano - duka sun karu a shekaru 10 da suka gabata. Shin wayar hannu tana haifar da cutar sukari? A'a!
Abin da ke faruwa: duka sun karu saboda dalilai daban-daban. Wayoyin hannu sun karu saboda fasaha ta bazu. Cututtukan sukari sun karu saboda canjin abinci da salon rayuwa. Suna tafiya tare a kan lokaci amma ba su da alaqa ta kai tsaye.
Dalilai Uku na Dangantaka
Sa'ad da ka ga dangantaka, yana iya kasancewa:
- A yana haifar da B: Shan sigari yana haifar da cutar huhu (dangantaka ta kai tsaye)
- B yana haifar da A: Karancin bacci yana haifar da karancin makin jaraba (akasin abin da ka yi tsammani)
- C yana haifar da duka A da B: Kudin shigan iyali (C) yana shafar duka ilimi (A) da lafiya (B) - ba A yana haifar da B ba
Bincike ya nuna cewa birane da ke da yawan jam'iyyun addini kuma suna da yawan mashaya. Shin addini yana haifar da shan giya? Ko shan giya yana haifar da addini? A'a - abin da ke faruwa shine mafi girman birnin (C), mafi yawan komai - jam'iyyun addini da mashaya duka.
Iyakokin Dangantaka
- Dangantaka ta layi ne kawai: Idan dangantakar tana da sifa kamar U ko kwandon kararrawa, r na iya kasancewa 0 ko da akwai dangantaka mai karfi.
- Darajoji matsananciya suna shafar ta: Daraja matsananciya guda daya na iya canza r sosai.
- Ba ta nuna dalilin ba: Kamar yadda muka tattauna sama.
Dangantaka a Rayuwar Yau da Kullum
Ka karanta labarin jarida: "Bincike ya gano dangantaka mai karfi tsakanin cin kayan miya da ingancin karatu a yaran makaranta."
Kafin ka ce wa yaranka su ci kayan miya don su sami maki mafi kyau, tambayi kanka:
- Shin cin kayan miya ne yana haifar da karatu mai kyau?
- Ko kuma iyalai masu arziki ne suka fi iya sayen kayan miya kuma samar da yanayin karatu mai kyau?
- Ko kuma yaran da suke da lafiya ta jiki (saboda abinci mai gina jiki) kuma suna da karfin tunani don karatu?
Babu wanda ya ce kayan miya ba shi da kyau - amma da'awar cewa shi ne dalilin karatu mai kyau yana bukatar bincike na musamman, ba dangantaka kawai ba.
Dangantaka (r) tana auna karfin dangantakar layi tsakanin masu canjin yanayi biyu, daga -1 (kishiya cikakkiya) zuwa +1 (daidaituwa cikakkiya). Fassara: kusa da 0 ba dangantaka, kusa da ±1 dangantaka mai karfi. Babban gargadin: dangantaka ba ta nufin dalili. Abubuwa biyu na iya tafiya tare saboda abu na uku (mai rudani), ko kuma ta kwatsam. Koyaushe ka tambayi: "Shin akwai wani bayani dabam?"