Me Ya Sa Matakan Awo Ke Da Muhimmanci?
Ba duk lambobi ke daidai ba. Lambar da ke kan rigar dan wasan kwallon kafa ta NPFL ba iri daya ba ce da yawan kwallaye da ya ci ko kuma nauyin jikinsa. Duk da cewa duka lambobi ne, suna auna abubuwa daban-daban kuma kana iya yin abubuwa daban-daban da su. Matakan awo suna taimaka maka ka tantance menene za ka iya yi da bayananku.
Matakin Suna (Nominal)
Wannan shine matakin farko kuma mafi sauki. Bayanai na suna lakabi ne kawai - sunaye ko rukunoni da ba su da tsari ko daraja. Ba za ka iya cewa daya ya fi daya ba.
Misalan bayanai na suna:
- Kungiyoyin NPFL: Kano Pillars, Enyimba, Rangers, Shooting Stars
- Jihohin Najeriya: Kano, Lagos, Katsina, Borno
- Jinsi: Namiji, Mace
- Nau'in wayar hannu: Samsung, Tecno, iPhone, Infinix
Kano Pillars ba ta "fi" Rangers ba ta fuskar suna - kawai sun bambanta. Ba za ka iya lissafa "matsakaicin kungiya" ba.
Abin da za ka iya yi da bayanai na suna: kirga su (misali, dalibai 40 suna amfani da Tecno, 25 da Samsung), nemo mode (wane ne mafi yawa), da kuma gwada ko akwai bambanci tsakanin rukunoni.
Matakin Tsari (Ordinal)
Bayanai na tsari suna da daraja - za ka iya jera su daga farko zuwa karshe - amma ba ka san girman tazarar da ke tsakaninsu ba.
Binciken gamsuwa da sabis na banki:
- 1 = Ban gamsu ba kwata-kwata
- 2 = Ban gamsu ba
- 3 = Na yi la'akari
- 4 = Na gamsu
- 5 = Na gamsu sosai
Ka san cewa 5 ya fi 3, kuma 3 ya fi 1. Amma bambancin tsakanin 1 da 2 ba lallai ya daidaita da bambancin tsakanin 4 da 5 ba. Mutumin da ya ba da 4 bai "gamsu sau biyu" fiye da wanda ya ba da 2 ba.
Sauran misalai na tsari: matsayin dalibai a jarabawa (na 1, na 2, na 3), girman rigar (S, M, L, XL), da kuma matakin ilimi (firamare, sakandare, jami'a).
Matakin Tazara (Interval)
Bayanai na tazara suna da tazara daidai tsakanin darajoji, amma ba su da sifili na gaske - ma'ana, sifili ba yana nufin "babu komai" ba.
Yawan zafi a digiri Celsius:
- Bambancin tsakanin 20°C da 30°C daidai yake da bambancin tsakanin 30°C da 40°C (digiri 10 ne a duka).
- Amma 40°C ba "ya fi zafi sau biyu" fiye da 20°C ba.
- 0°C ba yana nufin "babu zafi" ba - kawai wurin da ruwa ke daskare.
Haka nan kuma shekarun kalandar: shekara 2000 ba "sau biyu" na shekara 1000 ba.
Da bayanai na tazara, za ka iya lissafa matsakaici da bambancin yanayi, amma ba za ka iya cewa "sau biyu" ko "sau uku" ba saboda babu sifili na gaske.
Matakin Rabo (Ratio)
Wannan shine matakin da ya fi kowa karfi. Bayanai na rabo suna da tazara daidai kuma suna da sifili na gaske - inda sifili ke nufin "babu komai kwata-kwata." Wannan yana ba ka damar yin duk wani lissafi.
Misalan bayanai na rabo a rayuwa ta yau da kullum:
- Kudin kaya a kasuwa: Naira 0 yana nufin kyauta. Kayan da ke Naira 2,000 ya fi wanda ke Naira 1,000 sau biyu.
- Nauyin buhunan shinkafa: Kilo 0 yana nufin babu shinkafa. Buhu na kilo 50 ya fi na kilo 25 sau biyu.
- Nisan tafiya: Kilomita 0 yana nufin ba ka motsa ba. Kano zuwa Lagos (km 840) ya fi Kano zuwa Kaduna (km 210) kusan sau hudu.
- Makin JAMB: Maki 0 yana nufin ba ka amsa komai ba. Maki 300 ya fi 150 sau biyu.
Da bayanai na rabo, za ka iya yin duk abin da kake so: matsakaici, median, mode, bambancin yanayi, da kuma kwatancen rabo (sau biyu, sau uku, da sauransu).
Kwatancen Matakan Guda Hudu
Ga takaicen jadawali don taimaka maka ka tuna bambance-bambancen:
- Suna (Nominal): Lakabi kawai. Ba tsari, ba tazara daidai, ba sifili na gaske. Misali: jinsi, jiha, launi.
- Tsari (Ordinal): Akwai tsari amma tazara ba daidai ba. Misali: matsayi a gasar, darajan gamsuwa.
- Tazara (Interval): Tsari tare da tazara daidai, amma babu sifili na gaske. Misali: yawan zafi, shekaru.
- Rabo (Ratio): Tsari, tazara daidai, da sifili na gaske. Misali: tsawon jiki, nauyi, kudi, lokaci.
Me Ya Sa Wannan Ke Da Muhimmanci a Aikace?
Zabin gwajin kididdiga ya dogara ne akan matakin awon bayananku. Misali:
- Idan kana da bayanai na suna (kungiyar da mutane ke goyon baya), za ka yi amfani da chi-square test.
- Idan kana da bayanai na rabo (kudin shiga), za ka iya lissafa matsakaici ka yi t-test.
- Amfani da gwajin da bai dace da matakin bayananku ba zai ba da sakamako mara inganci.
Mai bincike a jami'ar Bayero yana nazarin dangantakar tsakanin matakin ilimi (firamare, sakandare, jami'a) da kudin shiga na wata. Matakin ilimi bayani ne na tsari (ordinal) - akwai daraja amma tazara ba daidai ba ce. Kudin shiga bayani ne na rabo (ratio). Ya san ba zai iya lissafa "matsakaicin matakin ilimi" ba, amma zai iya kwatanta matsakaicin kudin shiga na kowane matakin ilimi.
Matakan awo guda hudu - suna, tsari, tazara, da rabo - suna jagorantar abin da za ka iya yi da bayananku. Suna (nominal) lakabi ne kawai. Tsari (ordinal) yana da daraja amma tazara ba daidai ba. Tazara (interval) yana da tazara daidai amma babu sifili na gaske. Rabo (ratio) yana da komai - tsari, tazara daidai, da sifili na gaske. Kowace kididdiga da kake yi, fara da tambayar: "Wane matakin awo ne bayanan na ke ciki?"