Ba Za Ka Iya Tambayar Kowa Ba
Ka yi tunanin kana son sanin matsakaicin kudin da iyalan Najeriya ke kashewa akan abinci a wata. Najeriya tana da fiye da iyalai miliyan 40. Ba za ka iya ziyartar kowannensu ba - zai dauki lokaci mai tsawo, kudi mai yawa, kuma ba zai yiwu ba a aikace. Wannan shine dalilin da ya sa muke amfani da samfuri.
Menene Al'umma?
A kididdiga, al'umma (population) ita ce dukan rukunin da kake son sanin wani abu game da su. Ba lallai ne mutane ba ne - na iya zama abubuwa, al'amura, ko ma'aunai.
Ga misalan al'umma daban-daban:
- Dukan daliban da suka rubuta JAMB a shekarar 2025
- Dukan shanu a kasuwar dabbobi ta Katsina
- Dukan kantunan sayar da magani a jihar Lagos
- Dukan wasannin gasar NPFL a kakar wasa daya
Menene Samfuri?
Samfuri (sample) karamin rukunin da aka zaba daga cikin al'umma ne. Maimakon binciken dukan al'umma, kana binciken wani bangare ka yi amfani da sakamakon don hasashen game da baki daya.
Hukumar NBS tana son sanin yawan rashin aikin yi a Najeriya. Ba za su iya tambayar kowane mutum ba, don haka suna zaban iyalai 30,000 a fadin jihohi 36 da FCT. Wadannan iyalai 30,000 su ne samfurin. Dukan ma'aikatan Najeriya su ne al'umma.
Me Ya Sa Muke Daukar Samfuri?
Akwai dalilai da dama da ya sa muke amfani da samfuri maimakon binciken dukan al'umma:
- Lokaci: Binciken mutane miliyan 200 zai dauki shekaru. Binciken 30,000 za a iya yi cikin makwanni.
- Kudi: Kowace hira tana da farashi. Rage adadin yana rage kudin bincike.
- Yiwuwar aiki: Wasu al'ummomi ba a iya isa gare su gaba daya. Yadda za ka gwada kowane lita na madarar da ake samarwa a Najeriya?
- Halakar samfuri: A gwajin inganci, dole ne ka bude ko lalata samfurin. Ba za ka so ka bude kowane gwangwani na tumatir don gwadawa ba!
Menene Ke Sa Samfuri Ya Zama Mai Kyau?
Ba kowane samfuri yana aiki ba. Samfuri mai kyau yana wakiltar al'umma - yana nuna halaye iri daya a kananan rabo iri daya. Ga abin da ke sa samfuri ya zama abin dogaro:
1. Zabin Bazuwar (Random Selection)
Kowane dan al'umma yana da daidaiton damar a zabe shi. Idan kana son binciken ra'ayin jama'a game da tattalin arziki a Kano, ba za ka yi hira da mutanen kasuwar Kwari ne kawai ba - hakan zai ba ka ra'ayin 'yan kasuwa kawai, ba na dukkan mutanen Kano ba.
2. Girman Samfuri Mai Dacewa
Yawancin lokaci, mafi girman samfuri yana ba da sakamako mafi daidai. Amma akwai ka'idar raguwa - bayan wani mataki, kara samfuri ba ya inganta sakamako sosai. NBS na iya samun sakamako mai kyau da iyalai 30,000 - ba dole ne miliyan ba.
3. Guje wa Son Kai (Bias)
Son kai yana faruwa sa'ad da wasu mutane suka fi sauran damar shiga cikin samfuri. Idan ka yi bincike ta intanet kawai, za ka rasa mutanen da ba su da waya ko intanet - wadanda galibi suna cikin matalauta ko karkara.
Wata kamfanin bincike tana son sanin ra'ayin 'yan Najeriya game da sabbin manufofin tattalin arziki. Suka aika da bincike ta WhatsApp kawai. Matsalar ita ce cewa mutane da yawa a yankunan karkara ba su da wayar smartphone. Sakamakon zai nuna ra'ayin mutanen birni ne kawai - ba na dukan Najeriya ba. Wannan son kai ne na zabin (selection bias).
Nau'o'in Daukar Samfuri
Akwai hanyoyi da dama na daukar samfuri. Ga manyan hanyoyin:
- Samfurin bazuwar mai sauki: Kowane mutum yana da daidaiton dama. Kamar jefa kuri'a a kwano ka zabo.
- Samfurin tsari (Systematic): Ka zabi kowane mutum na 10 ko na 20 daga jerin. Misali, a asibitin Aminu Kano, ka zabi kowane mara lafiya na 5 da ya shigo.
- Samfurin rarrabewa (Stratified): Ka raba al'umma zuwa rukunoni (misali, jihohi 6 na yankin Arewa maso yamma) ka zabi daga kowanne.
- Samfurin gungu (Cluster): Ka zabi wasu rukunoni gaba daya. Misali, ka zabi makarantu 50 a fadin Najeriya, sa'an nan ka binciki dukan dalibai a wadannan makarantun.
Kuskuren Samfuri (Sampling Error)
Ko da samfurinka ya fi kyau, ba zai daidaita da al'umma daidai ba. Wannan bambancin ana kiransa kuskuren samfuri - kuma yana yiwuwa a koda yaushe. Mafi girman samfuri yana rage kuskuren samfuri, amma ba zai kawar da shi gaba daya ba.
Ka dauki mutane 100 a Kano ka tambaye su ko suna goyon bayan wata manufa. Ka sami kashi 62% suna goyon baya. Ka sake daukar mutane 100 daban. Wannan karon kashi 58% suna goyon baya. Bambancin kashi 4% ba yana nufin wani ya yi karya ba - kawai samfurori daban-daban suna ba da sakamako daban-daban. Wannan shine kuskuren samfuri, kuma ana sa ran shi.
Al'umma ita ce dukan rukunin da kake son sanin wani abu game da su. Samfuri shi ne karamin yanki da ka zaba daga cikin al'umma. Muna daukar samfuri saboda binciken dukan al'umma ba ya yiwuwa ko yana da tsada sosai. Samfuri mai kyau yana da zabin bazuwar, girma mai dacewa, kuma ba shi da son kai. Ko da samfuri mafi kyau yana da kuskuren samfuri, amma za mu iya auna shi mu kuma sarrafa shi. Fahimtar wadannan ra'ayoyi yana taimaka maka ka kimanta ko binciken da ka karanta yana da aminci.