Chi-Square Test ဆိုတာ ဘာလဲ?
Chi-Square (χ²) test က အမျိုးအစား (categorical) ဒေတာအတွက် အသုံးပြုတဲ့ စစ်ဆေးမှုပါ။ "ကိန်းဂဏန်းတွေ" ပျမ်းမျှ နှိုင်းယှဉ်တဲ့ t-test နဲ့ မတူဘဲ "အရေအတွက်/ကြိမ်နှုန်း" တွေ ဆက်နွယ်မှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါတယ်။
Goodness-of-Fit Test
တွေ့ရှိတဲ့ ဖြန့်ဝေမှုက ထင်ထားတဲ့ ဖြန့်ဝေမှုနဲ့ ကိုက်ညီသလား စစ်ဆေးပါတယ်။
အန်စာတုံး တစ်လုံးက မျှတတယ် (fair) ဆိုတာ စစ်ဆေးဖို့ ₆₀₀ ကြိမ် ပစ်ပါတယ်။ မျှတရင် ဂဏန်းတိုင်း ₁₀₀ ကြိမ်လောက် ထွက်ရမယ်:
- ₁: ₉₅ ကြိမ် (ထင်ထား ₁₀₀)
- ₂: ₁₀₅ ကြိမ်
- ₃: ₁₁₀ ကြိမ်
- ₄: ₈₈ ကြိမ်
- ₅: ₉₈ ကြိမ်
- ₆: ₁₀₄ ကြိမ်
Chi-square test က "ဒီကွာခြားချက်တွေ ကျပန်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သလား?" စစ်ဆေးပါတယ်။ p > ₀.₀₅ ရရင် "မျှတတယ်" လို့ ငြင်းပယ်စရာ အကြောင်း မရှိပါ။
Test of Independence
ကိန်းရှင်နှစ်ခု (နှစ်ခုလုံး အမျိုးအစား ဒေတာ) ကြား ဆက်နွယ်မှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံ စစ်တမ်းတစ်ခုက "နေရာ (ရန်ကုန်/မန္တလေး/ကျေးလက်)" နဲ့ "အသုံးအများဆုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး (ဘတ်စ်ကား/ဆိုင်ကယ်/ကိုယ်ပိုင်ကား)" ကြား ဆက်နွယ်မှု ရှိမရှိ:
| ဘတ်စ်ကား | ဆိုင်ကယ် | ကိုယ်ပိုင်ကား | |
|---|---|---|---|
| ရန်ကုန် | ₁₅₀ | ₅₀ | ₁₀₀ |
| မန္တလေး | ₈₀ | ₁₂₀ | ₅₀ |
| ကျေးလက် | ₃₀ | ₁₈₀ | ₁₀ |
H₀: နေရာနဲ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဆက်နွယ်မှု မရှိ
H₁: ဆက်နွယ်မှု ရှိ
Chi-square test: p < ₀.₀₀₁ → ဆက်နွယ်မှု ခိုင်မာစွာ ရှိတယ်။ ကျေးလက်မှာ ဆိုင်ကယ် လွှမ်းမိုးပြီး ရန်ကုန်မှာ ဘတ်စ်ကား ပိုသုံးတယ်ဆိုတာ ကိန်းဂဏန်းတွေ ပြနေပါတယ်။
Chi-Square တွက်ချက်နည်း အကျဉ်း
χ² = Σ (တွေ့ရှိ - ထင်ထား)² ÷ ထင်ထား
ကွက်တိုင်းမှာ "တွေ့ရှိတဲ့ အရေအတွက်" နဲ့ "ဆက်နွယ်မှု မရှိရင် ထင်ထားတဲ့ အရေအတွက်" ကြား ကွာခြားချက်ကို တွက်ချက်ပါတယ်။ ကွာခြားချက် ကြီးလေ χ² ကြီးလေ p-value ငယ်လေပါ။
ဘယ်အချိန် Chi-Square သုံးရမလဲ?
- ကိန်းရှင်နှစ်ခုလုံး အမျိုးအစား (categorical) ဖြစ်ရမယ်
- ကွက်တိုင်းမှာ ထင်ထားတဲ့ အရေအတွက် ₅ ထက်မနည်းသင့် (စည်းမျဉ်း)
- ကိန်းဂဏန်း ပျမ်းမျှ နှိုင်းယှဉ်ချင်ရင် t-test သုံးပါ၊ chi-square မဟုတ်
Chi-square test က အမျိုးအစား ဒေတာအတွက် အသုံးပြုပါတယ်။ Goodness-of-fit test က တွေ့ရှိတဲ့ ဖြန့်ဝေမှုကို ထင်ထားတဲ့ ဖြန့်ဝေမှုနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပါတယ်။ Test of independence က အမျိုးအစား ကိန်းရှင်နှစ်ခုကြား ဆက်နွယ်မှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးပါတယ်။ တွေ့ရှိတဲ့ အရေအတွက်နဲ့ ထင်ထားတဲ့ အရေအတွက်ကြား ကွာခြားချက် ကြီးလေ ဆက်နွယ်မှု ခိုင်မာလေပါ။