တိုင်းတာမှု အဆင့် ဆိုတာ ဘာလဲ?
စာရင်းအင်းပညာမှာ ဒေတာတိုင်းကို တူညီတဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ ကိုင်တွယ်လို့ မရပါဘူး။ ကိန်းဂဏန်းတချို့က "ဘယ်လောက် အကွာအဝေးရှိသလဲ" ဆိုတာ ပြောနိုင်ပြီး အချို့က "ဘယ်ဟာက ပိုကြီးသလဲ" ဆိုတာပဲ ပြောနိုင်ပါတယ်။ တိုင်းတာမှုအဆင့်က ဒေတာမှာ ဘယ်လောက် အချက်အလက် ပါဝင်သလဲဆိုတာ ပြောပြပါတယ်။ အဆင့် လေးဆင့် ရှိပါတယ်: အမည်ခွဲ (nominal)၊ အစဉ်လိုက် (ordinal)၊ ကြားခံ (interval)၊ အချိုး (ratio)။
၁။ အမည်ခွဲ အဆင့် (Nominal)
အမည်ခွဲ ဒေတာက အမည်တပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အုပ်စုခွဲခြင်း သက်သက်ပါ။ အစဉ်လိုက် စီလို့ မရပါဘူး၊ တစ်ခုက နောက်တစ်ခုထက် "ပိုကောင်း" သို့မဟုတ် "ပိုမြင့်" လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။
- မြန်မာ MNL ဘောလုံးအသင်းများ: ရန်ကုန် ယူနိုက်တက်၊ ရှမ်း ယူနိုက်တက်၊ ဟံသာဝတီ - ဒီအသင်းတွေက အမည်တပ်ထားတာပါ၊ တစ်သင်းက နောက်တစ်သင်းထက် "ပိုမြင့်" တာ မဟုတ်ပါဘူး
- သွေးအမျိုးအစား: A, B, AB, O
- ကျား/မ
- နိုင်ငံသားကတ် အမျိုးအစား
ဒီဒေတာတွေနဲ့ ပျမ်းမျှ တွက်လို့ မရပါဘူး။ "သွေးအမျိုးအစား ပျမ်းမျှ" ဆိုတာ အဓိပ္ပါယ် မရှိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဘယ်အမျိုးအစားက အများဆုံးလဲ (mode) ဆိုတာတော့ ရေတွက်နိုင်ပါတယ်။
၂။ အစဉ်လိုက် အဆင့် (Ordinal)
အစဉ်လိုက် ဒေတာမှာ သဘာဝ အစဉ်တစ်ခု ရှိပါတယ် - ဘယ်ဟာက ပိုမြင့်၊ ပိုနိမ့်ဆိုတာ ပြောနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကြားခံ အကွာအဝေးတွေက တူညီချင်မှ တူညီပါတယ်။
- တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း ရလဒ်: ဂုဏ်ထူး၊ ပထမတန်း၊ ဒုတိယတန်း၊ ရိုးရိုးအောင် - ဂုဏ်ထူးက ပထမတန်းထက် ပိုကောင်းတယ်ဆိုတာ သိပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ကွာခြားချက်က "ဘယ်လောက်" လဲဆိုတာ တိတိကျကျ ပြောလို့ မရပါဘူး
- စားသောက်ဆိုင် သုံးသပ်ချက်: ကြယ် ၁ မှ ၅ - ကြယ် ၅ က ကြယ် ၃ ထက် ပိုကောင်းပေမဲ့ "နှစ်ဆ ပိုကောင်း" လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး
- ပညာရေး အဆင့်: မူလတန်း၊ အလယ်တန်း၊ အထက်တန်း၊ တက္ကသိုလ်
အစဉ်လိုက် ဒေတာမှာ ပျမ်းမျှ တွက်ချက်ခြင်းက သတိထားရပါတယ်။ "ပျမ်းမျှ ကြယ် ၃.၇" လို့ ပြောတာ လူတွေ နားလည်ပေမဲ့ ကိန်းဂဏန်းအရ တိကျမှုနဲ့ ပြဿနာ ရှိနိုင်ပါတယ်။
၃။ ကြားခံ အဆင့် (Interval)
ကြားခံ ဒေတာမှာ ကိန်းဂဏန်းတွေကြား အကွာအဝေးတွေက အဓိပ္ပါယ်ရှိပြီး တူညီပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ "စစ်မှန်တဲ့ သုည" မရှိပါဘူး - သုညက "ဘာမှ မရှိ" ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပါယ် မဟုတ်ပါဘူး။
ရန်ကုန်မှာ အပူချိန်: ယနေ့ ၃၀°C၊ မနေ့ ၂၅°C။ ကွာခြားချက် ၅°C က အဓိပ္ပါယ်ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ၃၀°C က ၁၅°C ထက် "နှစ်ဆ ပိုပူ" လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး - ၀°C က "အပူချိန် လုံးဝ မရှိ" ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပါယ် မဟုတ်ပါဘူး။
ပြက္ခဒိန် ခုနှစ်တွေလည်း ကြားခံ ဒေတာပါ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်က ၂၀၁၃ ခုနှစ်ထက် ၁၃ နှစ် နောက်ကျပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ "နှစ်ဆ" လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။
၄။ အချိုး အဆင့် (Ratio)
အချိုး ဒေတာက ကြားခံ ဒေတာလိုပဲ ကိန်းဂဏန်းတွေကြား အကွာအဝေး တူညီပါတယ်။ ထူးခြားချက်က "စစ်မှန်တဲ့ သုည" ရှိပါတယ် - သုညက "ဘာမှ မရှိ" ကို တကယ်ပဲ ဆိုလိုပါတယ်။ ဒါကြောင့် အချိုး နှိုင်းယှဉ်မှုတွေ (နှစ်ဆ၊ သုံးဆ) လုပ်နိုင်ပါတယ်။
- ဆန်အိတ်ဈေး: ကျပ် ၃၀,၀၀၀ က ကျပ် ၁၅,၀၀၀ ထက် နှစ်ဆ ဈေးကြီးတယ် - "စစ်မှန်" ပြောနိုင်ပါတယ်
- ကိုယ်အလေးချိန်: ၆၀ ကီလို က ၃၀ ကီလို ထက် နှစ်ဆ လေးတယ်
- ဝင်ငွေ: ကျပ် ၀ ဝင်ငွေ ဆိုတာ "ဝင်ငွေ လုံးဝ မရှိ" ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပါယ်ပါ
- ကီလိုမီတာ: ရန်ကုန်-မန္တလေး ၆၂၀ ကီလိုက ရန်ကုန်-ပဲခူး ၈၀ ကီလိုထက် ၇.၇၅ ဆ ဝေးတယ်
ဘာကြောင့် ဒီအဆင့်တွေက အရေးကြီးသလဲ?
တိုင်းတာမှု အဆင့်က သင် ဘယ်လို ဂဏန်းတွက်ချက်မှု လုပ်နိုင်တယ်ဆိုတာ ဆုံးဖြတ်ပါတယ်:
- အမည်ခွဲ: ရေတွက်ခြင်း၊ mode ရှာခြင်း
- အစဉ်လိုက်: အထက်ပါ + ကြီး/ငယ် နှိုင်းယှဉ်ခြင်း၊ median ရှာခြင်း
- ကြားခံ: အထက်ပါ + ပေါင်းစု/နှုတ်ကြ၊ mean တွက်ချက်ခြင်း
- အချိုး: အထက်ပါအားလုံး + မြှောက်ခြင်း/စားခြင်း၊ အချိုးနှိုင်းယှဉ်ခြင်း
အဆင့်မြင့်လာတိုင်း ပိုများတဲ့ ဂဏန်းတွက်ချက်မှုတွေ လုပ်နိုင်ပါတယ်။ မှားယွင်းတဲ့ ဂဏန်းတွက်ချက်မှု (ဥပမာ - အမည်ခွဲ ဒေတာကို ပျမ်းမျှ တွက်ခြင်း) က အဓိပ္ပါယ်မရှိတဲ့ ရလဒ်တွေ ပေးနိုင်ပါတယ်။
CSO က မြန်မာနိုင်ငံ အိမ်ထောင်စု စစ်တမ်းတစ်ခုမှာ ဒေတာ အမျိုးမျိုး စုဆောင်းပါတယ်: "ပြည်နယ်/တိုင်း" (အမည်ခွဲ)၊ "ဝင်ငွေ အဆင့်: အနိမ့်/အလယ်/အမြင့်" (အစဉ်လိုက်)၊ "စစ်တမ်းကောက်ခဲ့သည့် ခုနှစ်" (ကြားခံ)၊ "လစဉ် ဝင်ငွေ ကျပ်" (အချိုး)။ တိုင်းတာမှု အဆင့်တိုင်းက ဘယ်လို ဆန်းစစ်နည်းတွေ သုံးနိုင်တယ်ဆိုတာ ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။
တိုင်းတာမှု အဆင့် လေးဆင့် ရှိပါတယ်: အမည်ခွဲ (အုပ်စုခွဲခြင်း)၊ အစဉ်လိုက် (အစဉ်ရှိပေမဲ့ အကွာအဝေး မတူ)၊ ကြားခံ (တူညီတဲ့ အကွာအဝေး၊ စစ်မှန်သုည မရှိ)၊ အချိုး (တူညီတဲ့ အကွာအဝေး၊ စစ်မှန်သုည ရှိ)။ အဆင့် မြင့်လေလေ ပိုများတဲ့ ဂဏန်းတွက်ချက်မှုတွေ လုပ်နိုင်လေလေပါ။ သင့်ဒေတာရဲ့ တိုင်းတာမှုအဆင့်ကို သိခြင်းက မှန်ကန်တဲ့ ဆန်းစစ်မှုနည်းလမ်း ရွေးချယ်ဖို့ မရှိမဖြစ်ပါ။