လူဦးရေစု ဆိုတာ ဘာလဲ?
စာရင်းအင်းပညာမှာ "လူဦးရေစု" (population) ဆိုတာ သင်လေ့လာချင်တဲ့ အရာအားလုံးကို ဆိုလိုပါတယ်။ ဒါက လူတွေသာ ဖြစ်ဖို့ မလိုပါဘူး။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ စားသောက်ဆိုင်တွေ အကုန်လုံး၊ MNL မှာ ကစားတဲ့ ဘောလုံးပွဲတွေ အကုန်လုံး၊ သို့မဟုတ် ရန်ကုန်မှာ ရောင်းတဲ့ ဆန်အိတ်တွေ အကုန်လုံး - ဒါတွေ အားလုံးက လူဦးရေစု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
အဓိကက "အကုန်လုံး" ဆိုတဲ့ စကားလုံးပါ။ လူဦးရေစုက သင့်မေးခွန်းနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ အရာတိုင်း ကို ရည်ညွှန်းပါတယ်။
နမူနာ ဆိုတာ ဘာလဲ?
"နမူနာ" (sample) ဆိုတာ လူဦးရေစုထဲက တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းပါ - လူဦးရေစု တစ်ခုလုံးကို ကိုယ်စားပြုဖို့ ရွေးချယ်ထားတဲ့ အုပ်စုငယ်ပါ။
CSO က မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အိမ်ထောင်စု ဝင်ငွေကို သိချင်ပါတယ်။ လူဦးရေစုက မြန်မာနိုင်ငံ အိမ်ထောင်စု အားလုံး - သန်းနဲ့ချီ ရှိပါတယ်။ တိုင်းတိုင်းကို မေးဖို့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး - ငွေကုန်၊ အချိန်ကုန် လွန်းပါတယ်။ ဒါကြောင့် CSO က အိမ်ထောင်စု ၅,၀၀၀ ကို ရွေးချယ်ပြီး စစ်တမ်းကောက်ပါတယ်။ ဒီ ၅,၀၀၀ က "နမူနာ" ပါ။
ဘာကြောင့် နမူနာ ကောက်ရသလဲ?
လူဦးရေစု တစ်ခုလုံးကို လေ့လာဖို့ မဖြစ်နိုင်တဲ့ အကြောင်းရင်း သုံးခု ရှိပါတယ်:
- ကုန်ကျစရိတ်: မြန်မာနိုင်ငံ အိမ်ထောင်စု ၁၂ သန်းကို စစ်တမ်းကောက်ဖို့ ငွေကြေး မတတ်နိုင်ပါဘူး
- အချိန်: လူတိုင်းကို မေးမြန်းဖို့ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာနိုင်ပါတယ်
- လက်တွေ့ မဖြစ်နိုင်မှု: ဆန်စက် တစ်ခုက ထုတ်တဲ့ ဆန်အိတ် အားလုံးရဲ့ အရည်အသွေးကို စစ်ဆေးဖို့ အိတ်တိုင်း ဖွင့်ကြည့်ရင် ရောင်းဖို့ ဆန် မကျန်တော့ပါဘူး
ကောင်းမွန်တဲ့ နမူနာ ဆိုတာ ဘာလဲ?
နမူနာ တစ်ခုက လူဦးရေစုကို တကယ်ပဲ ကိုယ်စားပြုဖို့ အဓိကစည်းမျဉ်း နှစ်ခု ရှိပါတယ်:
၁။ ကျပန်း ရွေးချယ်ခြင်း (Random Selection)
လူဦးရေစုထဲက တစ်ယောက်တိုင်း (သို့မဟုတ် တစ်ခုတိုင်း) ရွေးချယ်ခံရနိုင်ခြေ တူညီရပါတယ်။ ရန်ကုန်မှာပဲ စစ်တမ်းကောက်ရင် ကျေးလက်ဒေသ ပုံရိပ်ကို လျစ်လျူရှုထားတဲ့ ရလဒ် ရပါလိမ့်မယ်။
"မြန်မာလူငယ်တွေ ဘယ်လို အားကစား နှစ်သက်သလဲ" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းအတွက် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားတွေကိုပဲ မေးရင် - ဒါက ကောင်းတဲ့ နမူနာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျေးလက်က လူငယ်တွေ၊ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ လူငယ်တွေ ပါဝင်မှသာ မြန်မာလူငယ် အားလုံးကို ကိုယ်စားပြုနိုင်ပါတယ်။
၂။ လုံလောက်တဲ့ အရွယ်အစား
နမူနာက လုံလောက်အောင် ကြီးရပါတယ်။ လူ ၅ ယောက်ကို မေးပြီး "မြန်မာလူငယ်တွေ ၈၀% ဘောလုံး ကြိုက်တယ်" လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ လူ ၁,၀၀၀ ကို စနစ်တကျ ရွေးချယ်ပြီး မေးရင် ရလဒ်က ပိုယုံကြည်စိတ်ချရပါတယ်။
နမူနာကောက်ခြင်း အမျိုးအစားများ
နမူနာကောက်ခြင်း နည်းလမ်း အမျိုးမျိုး ရှိပါတယ်:
- ရိုးရိုး ကျပန်း နမူနာ: လူဦးရေစုထဲက ကျပန်းရွေးတာ - စာရင်းထဲက နံပါတ်တွေ ကျပန်း ရွေးသလိုမျိုး
- အလွှာလိုက် နမူနာ: လူဦးရေစုကို အလွှာတွေ ခွဲပြီး အလွှာတိုင်းကနေ ရွေးတာ - ဥပမာ ပြည်နယ်/တိုင်း တစ်ခုချင်းစီကနေ အချိုးကျ ရွေးချယ်ခြင်း
- အစုလိုက် နမူနာ: အုပ်စုတွေ ကျပန်းရွေးပြီး ရွေးခံရတဲ့ အုပ်စုထဲက လူတိုင်း စစ်တမ်းကောက်ခြင်း - ဥပမာ ရွာ ၅၀ ကျပန်းရွေးပြီး ရွာတိုင်းမှာ အိမ်ထောင်စုတိုင်း မေးမြန်းခြင်း
- အဆင်ပြေရာ နမူနာ: လွယ်ကူစွာ ရနိုင်သူတွေကိုပဲ မေးတာ - အလွယ်ကူဆုံးပေမဲ့ အယုံကြည်ရဆုံး မဟုတ်ပါ
ကျောက်မျက်ရတနာ ကုန်သည်တစ်ယောက်က မိုးကုတ်ကနေ ပတ္တမြား အလုံး ၁,၀၀၀ ဝယ်ပါတယ်။ အားလုံးကို တစ်လုံးချင်း စစ်ဆေးဖို့ ကြာပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျပန်း ၅၀ လုံး ရွေးပြီး စစ်ဆေးပါတယ်။ ၅၀ လုံးထဲက ၄၈ လုံး အရည်အသွေးကောင်းရင် - ၁,၀၀၀ လုံးထဲက ၉၆% လောက် ကောင်းမယ်လို့ ခန့်မှန်းနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အပေါ်ဆုံး အလွှာကနေပဲ ရွေးရင် (အဆင်ပြေရာ နမူနာ) ရလဒ်က ယုံကြည်စိတ်ချရမှု နည်းပါတယ်။
နမူနာကောက်ခြင်း အမှားများ
ဘယ်လောက် ဂရုစိုက်ပြီး နမူနာကောက်ကောက်၊ နမူနာ ရလဒ်နဲ့ လူဦးရေစု ရလဒ်ကြား အနည်းငယ် ကွာခြားချက် ရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒါကို "နမူနာကောက်ခြင်း အမှား" (sampling error) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ နမူနာ ကြီးလေလေ အမှား နည်းလေလေပါ - ဒါပေမဲ့ သုညအထိ ကျသွားတာ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး (လူဦးရေစု တစ်ခုလုံးကို မလေ့လာသရွေ့)။
လူဦးရေစုက သင်လေ့လာချင်တဲ့ အရာအားလုံးဖြစ်ပြီး နမူနာက အဲဒီထဲက ရွေးချယ်ထားတဲ့ အုပ်စုငယ်ပါ။ ကောင်းမွန်တဲ့ နမူနာက ကျပန်းရွေးချယ်ပြီး လုံလောက်အောင် ကြီးရပါတယ်။ နမူနာကောက်ခြင်း နည်းလမ်း မှန်ကန်ရင် အိမ်ထောင်စု ၅,၀၀၀ စစ်တမ်းကနေ နိုင်ငံ တစ်ခုလုံးအကြောင်း ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ ရလဒ် ရနိုင်ပါတယ်။ နည်းလမ်း မမှန်ရင် သန်းနဲ့ မေးလည်း မှားနိုင်ပါတယ်။