ကျန်းမာရေးမှာ စာရင်းအင်း ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲ?
"ဒီဆေးက ဖြစ်နိုင်ခြေ ₅₀% လျှော့ချပေးတယ်" ဆိုတာ ကြားရင် အံ့ဩစရာ ကောင်းပုံရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ₅₀% ဆိုတာ ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ? ₂% ကနေ ₁% ကို လျှော့တာလား ₅₀% ကနေ ₂₅% ကို လျှော့တာလား? ကျန်းမာရေး စာရင်းအင်းကို မှန်ကန်စွာ ဖတ်တတ်ရင် ပိုကောင်းတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချနိုင်ပါတယ်။
Absolute Risk vs Relative Risk
Absolute Risk (ပကတိ ဖြစ်နိုင်ခြေ)
ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ဖို့ ပကတိ ဖြစ်နိုင်ခြေပါ - ဥပမာ ₂%။
Relative Risk (နှိုင်းယှဉ် ဖြစ်နိုင်ခြေ)
အုပ်စုနှစ်ခုကြား ဖြစ်နိုင်ခြေ နှိုင်းယှဉ်ချက်ပါ။
မန္တလေးဆေးရုံမှာ ဆီးချို ကာကွယ်ရေး ဆေးအသစ် စမ်းသပ်ခြင်း:
- ဆေးမစားတဲ့ အုပ်စု: ₁,₀₀₀ ယောက်ထဲ ₂₀ ယောက် ဆီးချို ဖြစ် (₂%)
- ဆေးစားတဲ့ အုပ်စု: ₁,₀₀₀ ယောက်ထဲ ₁₀ ယောက် ဆီးချို ဖြစ် (₁%)
Absolute risk reduction: ₂% - ₁% = ₁% (၁% ပိုင်းပဲ ကွာ)
Relative risk reduction: (₂% - ₁%) ÷ ₂% = ₅₀% လျှော့ချ
"ဖြစ်နိုင်ခြေ ₅₀% လျှော့ချ" ဆိုတာ ဟုတ်ပါတယ် - ဒါပေမဲ့ ပကတိ ကွာခြားချက်က ₁% ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကြော်ညာတွေ relative risk ကို သုံးချင်ကြပါတယ် (ပိုအံ့ဩစရာ ကောင်းလို့)။ သင်က absolute risk ကို ကြည့်ပါ။
ဆေးခန်း စမ်းသပ်မှု အဆင့်များ
- အဆင့် ₁: လူနည်းနည်း (₂₀-₈₀) မှာ ဘေးကင်းမှု စစ်ဆေး
- အဆင့် ₂: လူပိုများ (₁₀₀-₃₀₀) မှာ ထိရောက်မှုနဲ့ ပမာဏ စစ်ဆေး
- အဆင့် ₃: လူအများအပြား (₁,₀₀₀-₃,₀₀₀+) မှာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စစ်ဆေး
- အဆင့် ₄: ဈေးကွက် ရောက်ပြီးနောက် ရေရှည် စောင့်ကြည့်မှု
"ဆေးအသစ် အောင်မြင်" ဆိုတဲ့ သတင်း ဖတ်ရင် ဘယ်အဆင့်မှာလဲ စစ်ဆေးပါ - အဆင့် ₁ မှာ အောင်မြင်တာ ₃ မှာ ကျရှုံးနိုင်ပါတယ်။
စစ်ဆေးမှု တိကျမှု
ဆေးစစ်ချက်တိုင်းမှာ:
- Sensitivity: ရောဂါ ရှိတဲ့လူကို "ရှိတယ်" ဆိုပြီး ဖမ်းနိုင်ခြေ
- Specificity: ရောဂါ မရှိတဲ့လူကို "မရှိဘူး" ဆိုပြီး မှန်ကန်စွာ ခွဲခြားနိုင်ခြေ
တီဘီ စစ်ဆေးမှု: Sensitivity ₉₀%၊ Specificity ₈₅%။
- တီဘီ ရှိတဲ့ ₁₀₀ ယောက်ထဲ ₉₀ ယောက်ကို "ရှိတယ်" ဖမ်းမိ (₁₀ ယောက် လွတ်)
- တီဘီ မရှိတဲ့ ₁₀₀ ယောက်ထဲ ₈₅ ယောက်ကို "မရှိ" ဆို (₁₅ ယောက် မှားယွင်း "ရှိ" ထွက်)
ဒါကြောင့် စစ်ဆေးမှု "ပြုသဘော" ထွက်ရုံနဲ့ ၁₀₀% သေချာ ရောဂါရှိတယ်လို့ မပြောနိုင်ပါ - ဆက်လက် စစ်ဆေးဖို့ လိုပါတယ်။
NNT (Number Needed to Treat)
₁ ယောက် ကျိုးစားဖို့ ဘယ်နှစ်ယောက် ကုသရမလဲ ပြပါတယ်။ NNT = ₁ ÷ absolute risk reduction။ ₁% absolute risk reduction ဆိုရင် NNT = ₁₀₀ - ₁ ယောက် ကျိုးစားဖို့ ₁₀₀ ယောက် ကုသရပါတယ်။
ကျန်းမာရေး စာရင်းအင်း ဖတ်ချိန်မှာ relative risk ထက် absolute risk ကို ဦးစားပေးပါ။ "₅₀% လျှော့ချ" ဆိုတာ ပကတိ ကွာခြားချက် ₁% ပဲ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဆေးခန်းစမ်းသပ်မှု အဆင့်ကို စစ်ဆေးပါ - အစောပိုင်း အဆင့်တွေက ခိုင်မာမှု နည်းပါတယ်။ စစ်ဆေးမှု "ပြုသဘော" ထွက်ခြင်းနဲ့ "တကယ် ရောဂါရှိခြင်း" မတူပါဘူး - base rate ကို ထည့်စဉ်းစားပါ။