ကိန်းရှင်များ ရှင်းလင်းချက်

ကိန်းရှင် ဆိုတာ ဘာလဲ?

ကိန်းရှင် (variable) ဆိုတာ ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ အရာတစ်ခုခုပါ - လူတစ်ယောက်ကနေ နောက်တစ်ယောက်၊ အချိန်တစ်ခုကနေ နောက်တစ်ခု။ အရပ်၊ ကိုယ်အလေးချိန်၊ ဝင်ငွေ၊ အသက် - ဒါတွေ အားလုံးက ကိန်းရှင်တွေပါ ဘာလို့ဆို လူတိုင်းမှာ မတူညီလို့ပါ။

"ကိန်းရှင်" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို "ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ အရာ" လို့ မှတ်ထားပါ။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဆန်ဈေးနှုန်းက ကိန်းရှင်ပါ - နေ့တိုင်း၊ ဈေးတိုင်း ကွဲပြားနိုင်တယ်။

လွတ်လပ်ကိန်းရှင်နဲ့ မှီခိုကိန်းရှင်

သုတေသနမှာ ကိန်းရှင်တွေကို အခန်းကဏ္ဍအလိုက် ခွဲခြားပါတယ်:

လွတ်လပ်ကိန်းရှင် (Independent Variable)

ဒါက သင် ပြောင်းလဲတဲ့ သို့မဟုတ် လေ့လာတဲ့ "အကြောင်းရင်း" ပါ။ သက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်တဲ့ အရာပါ။

မှီခိုကိန်းရှင် (Dependent Variable)

ဒါက သင် တိုင်းတာတဲ့ "ရလဒ်" ပါ - လွတ်လပ်ကိန်းရှင်ကြောင့် ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ အရာပါ။

ရောထွေးစေတဲ့ ကိန်းရှင် (Confounding Variable)

ရောထွေးစေတဲ့ ကိန်းရှင်က လွတ်လပ်ကိန်းရှင်ရော မှီခိုကိန်းရှင်ကိုပါ သက်ရောက်မှု ရှိတဲ့ ဝှက်ထားတဲ့ အကြောင်းတရားပါ။ ဒါက သုတေသနမှာ မှားယွင်းတဲ့ ကောက်ချက်တွေ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

ကိန်းရှင် အမျိုးအစားများ

ကိန်းရှင်တွေကို ဒေတာ အမျိုးအစားအလိုက်လည်း ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်:

• အရည်အသွေးဆိုင်ရာ ကိန်းရှင်: အမျိုးအစား - ကျား/မ၊ တိုင်းဒေသကြီး၊ ဘာသာစကား
• အရေအတွက်ဆိုင်ရာ ကိန်းရှင်: ကိန်းဂဏန်း - အသက်၊ ဝင်ငွေ၊ ရမှတ်

နောက်ထပ် အရေးကြီးတဲ့ ခွဲခြားချက်:

• ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ကိန်းရှင်: စမ်းသပ်မှုမှာ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ပြောင်းလဲထားတဲ့ ကိန်းရှင် - ဥပမာ ဓာတ်မြေဩဇာ ပမာဏကို ပြောင်းလဲကြည့်ခြင်း
• လေ့လာထားတဲ့ ကိန်းရှင်: ပြောင်းလဲခြင်း မရှိဘဲ စောင့်ကြည့် တိုင်းတာတဲ့ ကိန်းရှင် - ဥပမာ နေ့စဉ် အပူချိန်ကို မှတ်တမ်းတင်ခြင်း

ဘာကြောင့် ကိန်းရှင်တွေကို ဂရုစိုက်ရသလဲ?

ကိန်းရှင်တွေကို မှန်ကန်စွာ ခွဲခြားသိမြင်ခြင်းက:

1. မှန်ကန်တဲ့ သုတေသန ဒီဇိုင်း ရွေးချယ်ဖို့ ကူညီတယ်
2. ကောက်ချက်တွေ ချတဲ့အခါ "အကြောင်းရင်းနဲ့ ရလဒ်" ကို မှားယွင်းစွာ ခွဲခြားမိခြင်းမှ ကာကွယ်တယ်
3. ရောထွေးစေတဲ့ ကိန်းရှင်တွေကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ပြီး ထိန်းချုပ်ဖို့ ကူညီတယ်