Популяция нәрсә ул?
Статистикада популяция - сез турында мәгълүмат алырга телигән барлык объектлар яки кешеләр. Бу сүзнең «халык» дигән көндәлек мәгънәсеннән аермасы бар - статистикада популяция теләсә нәрсә булырга мөмкин.
- Татарстандагы барлык халык - бу популяция
- Казандагы барлык ресторан - бу да популяция
- «Рубин» командасының 2024 сезонда барлык уеннары - бу да популяция
- Бер заводта чыгарылган барлык бүтәнкәләр - популяция
Ни өчен бөтен популяцияне тикшерү авыр?
Идеалда, популяциянең һәр әгъзасын тикшерер идек. Ләкин күп очракта бу мөмкин түгел:
- Бик зур: Татарстанда 4 миллион кеше яши - һәркемгә сорау бирү мөмкин түгел.
- Кыйммәт: Һәр кешегә сорау бирү бик күп акча һәм вакыт сорый.
- Бозучы: Азык-төлек заводында бөтен продукцияне тикшерү - аны бозу дигән сүз.
Сайлама нәрсә ул?
Сайлама - популяциядән алынган бер өлеш. Сайламаны тикшереп, бөтен популяция турында нәтиҗә ясыйсыз. Бу - статистиканың иң мөһим идеяләренең берсе.
Татарстан статистика идарәсе халыкның сәламәтлеген тикшерергә тели. 4 миллион кешенең һәрберсен тикшерү мөмкин түгел. Шуңа 2 000 кеше сайлыйлар - бу сайлама. Бу 2 000 кешенең нәтиҗәләре буенча бөтен Татарстан турында нәтиҗәләр ясыйлар.
Яхшы сайлама ясау
Сайлама популяцияне чагылдырырга тиеш. Әгәр сайлама ялгыш ясалса - нәтиҗәләр дә ялгыш булачак.
Очраклы сайлама
Иң яхшы ысул - очраклы сайлама. Популяциянең һәр әгъзасы сайланырга тигез мөмкинлеккә ия. Бу лотерея белән бертөрле: һәр номер тигез шанс белән чыга.
КФУ ректораты студентларның канәгатьлеген белергә тели. 40 000 студенттан 500-ен сайлыйлар. Әгәр аларны компьютер ярдәмендә очраклы сайласалар - бу яхшы сайлама. Әгәр бары тик беренче курс студентларын сайласалар - бу ялгыш, чөнки калганнар чагылдырылмый.
Ялгыш сайлама мисаллары
- Уңайлы сайлама: Кулда булган кешеләрне генә сайлау. Мәсәлән, урамда элеккеләрне сорау - эштә булучылар чагылдырылмый.
- Ирекле сайлама: Кешеләр үзләре катнашырга ризалашкан. Мәсәлән, интернет сораштыруга бары тик кызыксынучылар генә җавап бирә.
Сайлама күләме
Сайлама ничаклы зур булырга тиеш? Зуррак сайлама - төгәлрәк нәтиҗәләр. Ләкин чиксез зуррак сайлама кирәк түгел. 1 000-2 000 кешелек сайлама еш кына бик зур популяцияне чагылдырырга җитә.
Аш пешерүче зур казанда шурпа пешерә. Тәмен тикшерү өчен бөтен казанны эчеп бетерү кирәк түгел - бер кашык җитә. Ләкин шурпаны яхшылап болгатырга кирәк, шулай итеп кашыкка барлык ингредиентлар эләгә. Статистикада да шулай - сайлама популяцияне яхшы чагылдырырга тиеш.
Параметр һәм статистика
Ике мөһим термин:
- Параметр - бөтен популяцияне тасвирлый торган сан. Мәсәлән, Татарстан халкының чын уртача яше. Бу санны гадәттә белеп булмый.
- Статистика - сайламаны тасвирлый торган сан. Мәсәлән, 2 000 кешелек сайламаның уртача яше. Бу санны параметрны чамалау өчен кулланабыз.
Популяция - сез өйрәнергә телигән барлык объектлар. Сайлама - популяциядән алынган бер өлеш. Яхшы сайлама очраклы сайлау ысулы белән ясала һәм популяцияне чагылдыра. Сайламадан алынган күрсәткечләр (статистика) бөтен популяция параметрларын чамалау өчен кулланыла.