Сайлап алу ни өчен мөһим
Университет студентларының кичен уртача ничә сәгать йокласын белергә теләгәнегезне күз алдына китерегез. Илдәге һәр университетта һәр студенттан сорап чыгарга мөмкин, ләкин бу еллар алыр һәм бик күп тора. Аның урынына кечкенәрәк төркем - сайлама - сайлыйсыз һәм аларның җавапларын зуррак популяция турында нәтиҗәләр ясау өчен кулланасыз.
Бу сайламаны ничек сайлавыгыз бик мөһим. Начар сайланган сайлама ялган нәтиҗәләр бирергә мөмкин. Әгәр сез бары тик чәршәмбе көнне кичке 11 дә китапханәдәге студентлардан гына сорасагыз, студентлар бик тырыш һәм йокысыз дигән нәтиҗәгә килергә мөмкинсез. Бу өйдә рәхәт йоклаганнарны яки дуслар белән чыкканнарны исәпкә алмый. Сайлап алу ысуллары - тикшеренүчеләрнең ышанычлы, гомумиләштерелә торган нәтиҗәләр бирерлек рәвештә катнашучыларны сайлау ысуллары.
Гади очраклы сайлап алу
Сайлап алуның алтын стандарты - гади очраклы сайлап алу. Популяциянең һәр әгъзасы сайланырга тигез мөмкинлеккә ия. Лотерея кебек уйлагыз: һәр исемне шляпага саласыз, болгатасыз һәм тартасыз. Чын мәгънәсендә тикшеренүчеләр гадәттә физик шляпа урынына очраклы саннар генераторы яки компьютер алгоритмы кулланалар.
Очраклы сайлап алу көчле, чөнки ул бөтенләй популяциягә охшаш сайлама бирергә мөмкин. Әгәр студентларның 60% ы кыз булса, очраклы сайлама да уртача 60% кыз булыр, тикшеренүче бу турыда уйламаса да. Кимчелеге - сайлап алу өчен популяциянең тулы исемлеге (сайлама нигезе дип атала) кирәк, ә бу исемлек һәрвакыт мөмкин түгел.
Өстәге диаграмма һәр сайлап алу ысулының популяцияне ни тиклем яхшы чагылдыруын якынча чагыштыра. Бу саннар иллюстратив - чын эффективлык контексттан карый - ләкин гомуми тенденцияне күрсәтә: очраклы һәм катламлы ысуллар иң репрезентатив сайламалар бирә, ә уңайлы сайлап алу иң аз ышанычлы.
Катламлы сайлап алу
Кайчакта мөһим төркемнәрнең дөрес чагылдырылуын тәэмин итәргә теләйсез. Катламлы сайлап алу популяцияне яш, керем дәрәҗәсе яки географик төбәк кебек төп характеристика буенча аерым төркемнәргә (катламнар дип атала) бүлә, аннары һәр катламнан очраклы сайлама ала.
Мәсәлән, 70% офис хезмәткәрләре һәм 30% завод эшчеләре булган компанияне тикшерсәгез, гади очраклы сайламада завод эшчеләре бик аз булырга мөмкин дип борчыласыз. Катламлы сайлап алу белән сез һәр төркемнән аерым сайлыйсыз, икесенең дә пропорцияда чагылдырылуын тәэмин итәсез (яки кечкенәрәк төркемне артыгырак сайлап, соңрак төзәтәсез).
Катламлы сайлап алу еш кына гади очраклы сайлап алудан да төгәлрәк бәяләмәләр бирә, аеруча төркемнәр тикшерелгән үзгәрүчән буенча нык аерыла торганда.
Кластерлы сайлап алу
Кластерлы сайлап алуда популяцияне табигый төркемнәргә (кластерларга) - мәсәлән, мәктәпләр, районнар яки хастаханәләр - бүләсез, аннары очраклы рәвештә бөтен кластерларны тикшерү өчен сайлыйсыз. Сайланган кластерлардагы һәркем кертелә.
Бу ысул аеруча популяция географик яктан таралган очракта файдалы. Очраклы сайланган 20 мәктәпкә барып, барлык студентлардан сорау - бөтен ил буенча таралган аерым студентларны эзләгәнгә караганда арзанрак һәм практикрак. Кимчелеге - төгәллекнең кимүе: бер кластердагы кешеләр бер-берсенә гомуми популяциягә караганда охшашрак, шуңа күрә кластерлы сайламаларга гади очраклы сайлама белән бер ук төгәллек өчен күбрәк катнашучы кирәк.
Системалы һәм уңайлы сайлап алу
Системалы сайлап алу очраклы башлангыч ноктадан соң исемлектән һәр k-нчы элементны сайлый. Мәсәлән, 10,000 клиент исемлеге булса һәм 500 кешелек сайлама кирәк булса, һәр 20 нче клиентны сайлыйсыз. Бу гади башкарыла һәм исемлектә сезнең интервал белән туры килгән яшерен үрнәк булмаса, яхшы эшли.
Уңайлы сайлап алу - исеменнән үк аңлашыла: иң җиңел ирешелгән кешеләрне сайлыйсыз. Дусларыгыздан сорау, социаль челтәрдә сорау ясау яки бер кибеттә кешеләрне сорау - болар барысы да уңайлы сайламалар. Алар тиз һәм арзан, ләкин алар барысы да диярлек ялгышлык кертә. Иң җиңел ирешелгән кешеләр сирәк кенә киңрәк популяцияне чагылдыра.
Өстәге диаграмма уңайлы сайлап алуның типик профилен күрсәтә: югары тизлек һәм җиңеллек, ләкин сыйфатлы мәгълүматлар өчен түбән чыгым-нәтиҗәлелек һәм түбән төгәллек. Уңайлы сайламалар алдан тикшерү һәм пилот тестлар өчен файдалы булырга мөмкин, ләкин алардан ясалган нәтиҗәләргә сакчыл караргы кирәк.
Дөрес ысулны сайлау
Барлык очраклар өчен бер генә иң яхшы сайлап алу ысулы юк. Дөрес сайлау бюджетыгыздан, вакыт чикләреннән, популяциягезнең характерыннан һәм нәтиҗәләрнең ни тиклем төгәл булырга кирәклегеннән тора. Академик тикшеренүләр һәм клиник тестлар гадәттә максималь кыюлык өчен очраклы яки катламлы сайлап алу кулланалар. Зур масштаблы хөкүмәт тикшеренүләре еш кына практик сәбәпләр аркасында кластерлы сайлап алуга таяналар. Маркетинг тикшеренүчеләре кайвакыт клиент базаларыннан системалы сайлап алу кулланалар. Һәм күп рәсми булмаган тикшеренүләр уңайлы сайлап алу куллана - ләкин иң яхшылары аның чикләүләрен ачык таный.
Нинди ысул сайласагыз да, төп сорау һәрвакыт шул ук: бу сайлама мин кызыксынган популяцияне дөрес чагылдырамы? Әгәр җавап юк булса, нәтиҗәләрегез - анализ ни тиклем катлаулы булса да - ышанычсыз булыр.
Сайлап алу ысуллары мәгълүматларыгызның сез аңларга теләгән популяцияне ни тиклем яхшы чагылдыруын билгели. Гади очраклы сайлап алу һәркемгә тигез мөмкинлек бирә. Катламлы сайлап алу төркемнәрнең чагылдырылуын тәэмин итә. Кластерлы сайлап алу таралган популяцияләр өчен практик. Системалы сайлап алу гади башкарыла. Уңайлы сайлап алу тиз, ләкин ялгышлыкка юнәлгән. Сайлаган ысулыгыз аннан соңгы һәр нәтиҗәнең сыйфатын һәм ышанычлылыгын формалаштыра.