Медицина - статистикасыз мөмкин түгел
Табибыгыз дару тәкъдим иткәндә - бу тәкъдим статистик тикшеренүләргә нигезләнгән. «80% пациентларга ярдәм итә» дигән сүз - бу 80 кеше түгел, бу иң зуры 10 000 кешелек тикшеренүнең нәтиҗәсе. Статистиканы аңлау - сәламәтлек карарларында мөһим.
Клиник тикшеренүләр
Яңа дару базарга чыгу алдыннан берничә этап тикшеренү узды:
- I фаза: Кечкенә төркем (20-100 кеше). Куркынычлы побочный эффектлар бармы?
- II фаза: Уртача төркем (100-300). Дару эшлиме?
- III фаза: Зур төркем (1 000-10 000). Плацебо белән чагыштыру. Ике яклы сукыр.
- IV фаза: Базарга чыкканнан соң мониторинг.
Казан медицина үзәгендә яңа гипертония дарусы тикшерелә. 500 пациент: 250 гә яңа дару, 250 гә плацебо. Ике яклы сукыр - ни пациент, ни табиб белми. 6 айдан нәтиҗәләрне чагыштыралар. Яңа дару кан басымын уртача 12 mmHg төшерә, плацебо - 3 mmHg. Аерма: 9 mmHg, p < 0.001. Дару эффективлы.
Абсолют vs нисби риск
Медицинада нисби / абсолют аерманы белү бик мөһим.
Яңалык: «Бу дару инсульт рискын 50% кими!» Тикшерик:
- Дарусыз: 1 000 кешедән 4 ендә инсульт (0.4%)
- Дару белән: 1 000 кешедән 2 ндә инсульт (0.2%)
Нисби кимү: 50% (0.4% тан 0.2% га - яртыга).
Абсолют кимү: 0.2% (бары тик 0.2 процент нокта).
1 000 кешедән 2 се генә файда ала. Калган 998 кешегә дару файдасыз. Реклама «50%» ди - бу дөрес, ләкин контекстсыз ялгыш бәяләнә.
NNT - ничә кеше дәваларга?
NNT (Number Needed to Treat) - бер кешегә файда китерү өчен ничә кешене дәваларга? NNT = 1 ÷ абсолют риск кимүе.
Инсульт мисалында: NNT = 1 ÷ 0.002 = 500. 500 кешене дәваларга кирәк, шунда 1 кешенең инсульты алдын алына. Бу яхшымы? Дарының побочный эффектлары, бәясе белән чагыштырырга кирәк.
Скрининг тестлар
Сәламәт кешеләрне тикшерү - скрининг. Ләкин скрининг - бер генә яхшылык түгел.
Татарстанда 50 яшьтән өлкән хатын-кызларга маммография скрининг ясала. Тест 90% сизгер (авыруны 90% очракта таба). Ләкин ялган уңай 10%. 1 000 хатын-кыздан:
- 5 кешедә рак бар. Алардан 4.5 (≈5) тест уңай.
- 995 кеше сау. Алардан 99.5 (≈100) тест уңай (ялган).
Уңай тест: 105 кеше. Чын рак: 5. Уңай тест алган кешенең рак ихтималлыгы: 5/105 ≈ 5%.
100 хатын-кыз бушка борчылачак, өстәмә тикшеренүләр узачак.
Тормыш озынлыгы статистикасы
«Уртача тормыш озынлыгы» - берничә мәгънәдә аңлашылырга мөмкин. Медиана тормыш - пациентларның яртысы шулкадәр яши. Бу конкрет кешегә нәрсә булачагын әйтми.
Диагноздан соң медиана тормыш - 2 ел. Бу яртысы 2 елдан аз, яртысы 2 елдан күп яши дигәнне аңлата. Кайберләре 10 ел яшәячәк. Бер кеше турында нәрсә булачагын «медиана» әйтми.
Табибыгыз белән сөйләшү
- «Бу тикшеренүнең нинди ялган уңай/тискәре ихтималлыгы бар?»
- «Абсолют риск ничәгә тигез?» (нисби түгел)
- «NNT нинди?» (ничә кеше дәваланса 1 гә файда)
- «Побочный эффектлар нинди?»
- «Дәвалау альтернативлары бармы?»
Медицинада статистика - карарларның нигезе. Клиник тикшеренүләр (ике яклы сукыр, плацебо контроль) - дарулар эффективлыгын тикшерә. Нисби риск зур яңгырый, ләкин абсолют рискны карагыз. NNT - ничә кеше дәваланса 1 гә файда. Скрининг тестларда ялган уңайлар еш. Табибыгыздан дөрес сораулар сорагыз.